پروپوزال چيست و در تنظيم آن چه نكاتي بايد رعايت شود؟ - بهینگی

پروپوزال چیست و در تنظیم آن چه نکاتی باید رعایت شود؟

78
0
اشتراک گذاری :
پروپوزال چيست و در تنظيم آن چه نكاتي بايد رعايت شود؟

نکات طلایی پروپوزال نویسی

طرح تحقیق، مهم‌ترین و اصلی‌ترین بخش یک کار تحقیقی و پژوهشی است، طرح تحقیق ( Proposal) اصل تحقیق نیست، بلکه طرح اولیه و طرح پیشنهادی تحقیق است. طرح تحقیق در واقع شبیه طرح اولیه و پیشنهادی یک ساختمان است که توسط آرشیتکت (پژوهشگر یا محقق) ارکان اصلی آن طراحی و محاسبه‌شده و به‌ صورت نقشه و ماکت ساختمان درآمده است و چنانچه یک مهندس خبره ( استاد راهنما ) به آن نگاه کند، بتواند ساختمانی را ( پژوهشی را) که بر اساس این نقشه شکل، از قبل برای خود تجسم کند.

طرح تحقیق

پژوهشگری که قصد تحقیق دارد، ابتدا باید برای پژوهش موردنظر خود طرح تحقیق بنویسد. طرح تحقیق در واقع نقشه انجام تحقیق است و راهنمای محقق برای عملیاتی کردن و اجرای تحقیق است. هرچند انتخاب موضوع و فرایند تهیه و تکمیل یک پروپوزال به‌راحتی و در مدت‌زمانی کوتاه انجام می‌شود، ولی باید توجه داشت که پروپوزال در واقع پیشنهادیه تحقیق بوده و به‌منزله نقشه‌های محاسباتی ساختمان است، چنانچه با دقت و با محاسبات دقیق طراحی گردد.

پژوهشگر در انجام مراحل بعدی با مشکل اساسی روبرو نخواهد شد. به‌عبارت‌دیگر چنانچه دانشجویی عنوان پژوهش خود را درست انتخاب کرده باشد و تمامی ارکان و اجزاء پروپوزال به‌ویژه طرح مسئله، اهمیت و ارزش تحقیق، تاریخچه مطالعات، اهداف، سؤالات، فرضیه‌ها و روش و مراحل انجام تحقیق را به‌طور دقیق و کامل تهیه‌کرده باشد، در انجام پژوهش با مشکلاتی ازجمله سردرگمی و ابهام روبرو نخواهد شد.
به‌طوری‌که گفته می‌شود پژوهشگری که طرح تحقیق خود را به‌طور دقیق، روشن و کامل نوشته، به نظر می‌رسد بیش از ۵۰ درصد رساله یا پایان‌نامه خود را تهیه‌کرده است.

پروپوزال چیست و در تنظیم آن چه نکاتی باید رعایت شود؟

اجزاء تشکیل‌دهنده طرح تحقیق

۱) عنوان تحقیق

نخستین گام در انجام تحقیق، تعیین عنوان تحقیق است. هیچ پژوهشگری نمی‌تواند بدون مشخص شدن عنوان تحقیق، پژوهش را آغاز کند. عنوان به‌منزله مقصد و طرح نهایی انجام پژوهش است و لذا در تعیین و انتخاب آن توجه به نکات زیر ضروری است:

۱-بهتر است عنوان تحقیق نه خیلی کوتاه، نه خیلی طولانی، بلکه مختصر، جامع، رسا و غیر سؤالی باشد.

۲-بهتر است در ابتدای عنوان از واژه‌هایی چون: بررسی، ارائه الگو، مطالعه، طراحی، تحلیلی بر، تبیین و ….استفاده شود.

۳-بهتر است در عنوان تحقیق به‌نوعی متغیرهای مستقل و وابسته نشان داده شوند.

۴-موضوع تحقیق باید نو و جدید باشد.

۵- عنوان پژوهش باید ارزش تحقیق داشته باشد.

۶-پژوهشگر باید توان انجام تحقیق را داشته باشد.

۷-موضوع تحقیق در حوزه کاری و تخصصی پژوهشگر باشد.

۸-موضوع پژوهش باید به‌گونه‌ای باشد که جامعه به انجام تحقیق در مورد آن نیازمند باشد و پژوهش بتواند با نتایج خود مشکلی را از جامعه برطرف کند.

۹-پژوهشگر به‌عنوان تحقیق و انجام پژوهش در مورد آن میل و علاقه داشته باشد.

۱۰-موضوع تحقیق باید عملی و اجرائی بوده و قابلیت انجام تحقیق را داشته باشد.

۱۱-عنوان تحقیق باید به‌گونه‌ای باشد که هدف‌های تحقیق را بیان کند.

۱۲-بهتر است در عنوان تحقیق، قلمرو مکانی و محدوده زمانی پژوهش مشخص گردد.

۲) اصطلاحات و واژه‌ها

معمولاً تعدادی از اصطلاحات و واژه‌های فنی و تخصصی مربوط به‌عنوان و موضوع پژوهش ( ۳ تا ۶ ) ارائه‌شده و برای هریک مختصراً از منابع اصلی و معتبر، تعریفی آورده می‌شود.

۳) شرح و بیان مسئله تحقیق ( طرح یک مشکل)

مسئله درواقع سؤالی است که در ذهن پژوهشگر راجع به یک پدیده، مشکل یا معضل مطرح می‌شود، هدف محقق از طرح این سؤال ریشه‌یابی، علت یا علل به وجود آورنده آن مشکل و یا راهکارهای رفع آن است.
در بیان مسئله محقق باید نکات زیر را رعایت کند:

۱-محقق، شواهدی باید نشان دهد که معضلی یا مشکلی در جامعه وجود دارد.
۲-محقق باید مشکل مطرح‌شده را بیان کند و ابعاد مختلف آن را به‌طور مستند نشان دهد.
۳-محقق باید نشان دهد که قصد او از انجام تحقیق چیست؟ کدام متغیرها را قصد دارد مطالعه کند؟ نحوه‌ی مطالعه متغیرها ( اثر، رابطه‌یا …) چگونه است.
۴- پژوهشگر در پایان بهتر است محدوده زمانی و قلمرو زمانی تحقیق را هم مشخص کند.
به‌طورکلی مسئله تحقیق باید مشکل را مطرح کند، ابعاد آن را مستند نشان دهد، انگیزه پژوهشگر را بیان کند ، متغیرها را نشان داده، نحوه بررسی آن‌ها را روشن نموده و محدوده مکانی و زمانی تحقیق را تعیین نماید.

۴) اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق

در این مورد پژوهشگر باید مشخص کند که موضوع تحقیق چه اهمیتی دارد و ضرورت انجام این پژوهش چیست و نتایج آن در چه زمینه‌ای از اهمیت بیشتری برخوردار است.
– اهمیت این تحقیق در ارتباط با نظریه‌های موجود چیست؟
– نتایج این تحقیق در غنا بخشیدن به ادبیات موضوع چه نقشی دارد؟
– نقش نتایج تحقیق در ارائه مدل، الگو، نظریه جدید یا توسعه و بسط نظریه‌های قبلی چگونه است؟
– اهمیت نتایج تحقیق برای مدیران و برنامه ریزان چیست؟
– نتایج مثبت این تحقیق در ابعاد آموزشی و پژوهشی چه اثری دارد؟
– نتایج مثبت این تحقیق در ابعاد پژوهشی چگونه است؟

۵) پیشینه تحقیق

برای اینکه پژوهشگر تحقیقات خود را در راستای پژوهش‌های هم‌خانواده قرار دهد و آن را با دستاوردهای تحقیقات دیگران هماهنگ کند، نیاز دارد با مراجعه به اسناد و مدارک پیرامون موضوع و مسئله‌ای که برای تحقیق انتخاب کرده، آگاهی خود را گسترش دهد.
هدف از گنجاندن بخش پیشینه تحقیق و ادبیات موضوع، توجه به نکات زیر است:
۱-برقراری ارتباطی منطقی میان اطلاعات پژوهش‌های قبلی با مسئله تحقیق
۲-آشنایی با چارچوب نظری یا تجربی مسئله تحقیق
۳-آشنایی با روش‌های تحقیق مورداستفاده در پژوهش‌های گذشته
۴-پیشگیری از دوباره‌کاری
۵-استفاده از تجربیات مفید محققان قبلی
۶-آگاهی از نقاط ضعف پژوهش‌های پیشین

جهت دسترسی به اهداف بالا و تدوین مطالب پیشینه، رعایت نکات زیر ضروری است:

الف-منابع اطلاعاتی مرتبط با موضوع انتخاب گردد
ب- نتایج تحقیقات قبلی مطالعه، نقد و بررسی شود
ج- ترتیب موارد از کلی به جزئی ( عمومی به اختصاصی ) تدوین گردد

شیوه تدوین تحقیقات انجام‌شده:

پروپوزال چیست و در تنظیم آن چه نکاتی باید رعایت شود؟
۶) اهداف تحقیق

اهداف تحقیق می‌تواند به دو صورت کلی و ویژه مطرح شوند:
الف-هدف کلی
هدف کلی مستقیماً از موضوع تحقیق مشتق می‌شود.
ب-اهداف ویژه
این هدف‌ها از مسئله پژوهش و از اهداف کلی مشتق می‌شوند و درواقع زیرمجموعه هدف یا اهداف کلی پژوهش هستند. این اهداف تصریح می‌کنند که در این تحقیق چه چیزی انجام می‌شود و چه چیزی انجام نمی‌شود.

۷) سؤالات تحقیق

درصورتی‌که تحقیق با توجه به پیشینه پژوهش نتواند جهت خاصی را برای یافته‌های خود پیش‌بینی نماید و رابطه‌ی بین متغیرها را حدس بزند، می‌تواند به بیان سؤالات پژوهش بپردازد. در طرح سؤالات تحقیق توجه به نکات زیر ضروری است:
– سؤالات پژوهش مستقیماً از اهداف تحقیق منشأ می‌گیرند.
-در سؤالات تحقیق، یک نوع متغیر مطرح می‌شود.
– آوردن کلمه آیا در ابتدای سؤالات چندان مطلوب نیست.
-بهتر است تعداد سؤالات محدود، شفاف و بدون ابهام باشد.

۸) فرضیه

– فرضیه، حدس و گمان محقق در مورد علل به وجود آمدن مشکل یا ارائه راه‌حل‌های آن است.
-فرضیه، حدس و گمان محقق و درواقع جواب حدسی پژوهشگر در مورد سؤالات تحقیق است.
– فرضیه، حدس و گمان پژوهشگر در مورد وجود تفاوت، احتمال رابطه و یا اثر بین دو یا چند متغیر است.
– فرضیه، حدس و گمانی است که مبتنی بر دانش و تجربه در مورد حل یک مسئله است.
– اغلب فرضیه‌ها حدسیاتی است که به‌طور منطقی از نظریه‌ها برمی‌آیند.
– فرضیه جمله خبری ساده‌ای است که در آن دو یا چند متغیر ( مستقل و وابسته) دیده می‌شود.

توجه: هماهنگی، همسویی و تعادل تعداد فرضیه‌ها با سؤالات پژوهش بسیار لازم است.
برای مثال، یک فرضیه ساده این است که بگوییم: میزان سواد با تعداد اولاد رابطه دارد یا تعداد خودروها در میزان آلودگی هوا اثر دارد.

توجه: صحت(تائید) یا عدم صحت فرضیه (رد) در محک آزمایش و مطالعه و تحقیق تعیین می‌شود، لذا پژوهشگر حق ندارد از قبل و به‌طور جانب‌دارانه در پی تأیید آن باشد و باید بداند رد یا تائید فرضیه هیچ‌گونه اثر منفی برای پژوهش و پژوهشگر ندارد.

۹) روش و مراحل تحقیق

یکی از ارکان تحقیق و یا پژوهش که در پروپوزال مطرح می‌شود، تعیین نوع تحقیق و مراحل انجام آن است. در این مورد محقق ضمن اشاره به نوع تحقیق، مراحل انجام آن را شامل: ابزار گردآوری داده‌ها، روش گردآوری اطلاعات، جامعه آماری و حجم نمونه، روش انتخاب نمونه از جامعه آماری، ابزار تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها و بالاخره روش‌های تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها( روش‌های تحلیل کیفی و کمی) را توضیح می‌دهد.

در زیر به تعدادی از انواع تحقیق به‌طور مختصر اشاره می‌شود.

انواع تحقیق بر اساس هدف

۱-تحقیقات بنیادی

این تحقیقات در پی‌شناخت و کشف روابط بین پدیده‌ها و درک اصول و قوانین طبیعی است. این تحقیقات نظریه‌ها و فرضیه‌ها را آزمایش می‌کنند، قوانین علمی را کشف کرده و مرزهای دانش را توسعه می‌دهند.

۲-تحقیقات کاربردی

-این تحقیقات بر داده‌ها و نتایج تحقیقات بنیادی تکیه‌دارند و در پی دستیابی به اصول و قواعدی هستند که بتوان آن‌ها را در عمل و اجرا به کاربست.
-این تحقیقات در پی‌شناخت علل مشکلات و حل آن‌ها هستند و کاربردی فراگیر دارند.

۳-تحقیقات توسعه‌ای

این تحقیقات در پی‌شناخت راه‌های بهبود یا افزایش تولید و روش‌های جدید تولید کالا و خدمات بوده و عمدتاً متوجه نوآوری در فرایندها، ابزارها و محصولات در یک‌زمان و مکان خاص هستند.

انواع تحقیق بر اساس ماهیت و روش

تحقیقات تاریخی

این‌گونه تحقیقات مربوط به موضوعات معین و مربوط به زمان گذشته است و تلاش محقق در جهت کشف حقایق پیشین از طریق جمع‌آوری اطلاعات و اسناد مربوط به گذشته می‌باشد.

تحقیقات توصیفی

هدف این تحقیقات، توصیف عینی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است البته بدون هیچ‌گونه دخالت یا استنتاج ذهنی مثل نگرش سنجی‌ها و منو گرافی‌ها. تحقیقات موردی ، تحلیل محتوا، قوم‌نگاری و زمینه‌یابی از انواع آن محسوب می‌شوند.

تحقیقات همبستگی

این تحقیقات در پی کشف رابطه همبستگی بین متغیرهاست. جهت محاسبه میزان همبستگی بین دو متغیر از همبستگی‌های پیرسون و اسپیر من و کندال استفاده می‌شود.

تحقیقات علی ( علت و معلولی )

در این تحقیقات پژوهشگر با مطالعه شرایط قبلی درصدد جستجوی علل یا روابطی برای وقوع حوادث است.

تحقیقات پیمایشی

در این تحقیقات، محقق جهت پاسخ دادن به مسئله زمان حال و جمع‌آوری اطلاعات خود از روش پیمایشی و عمدتاً از تکمیل پرسشنامه و یا مصاحبه استفاده می‌کند و هدف محقق تعمیم نتایج نمونه به جامعه بزرگ‌تر آماری است.

تحقیقات تجربی (آزمایشگاهی)

از این تحقیقات معمولاً جهت یافتن راه‌حل‌های مسائل و یا پیدا کردن راهکارهایی جهت حل مشکلات در زمان حال یا آینده استفاده می‌شود، در این تحقیقات عمدتاً از روابط علت و معلولی استفاده می‌کنند و محل آزمایش و پژوهش معمولاً آزمایشگاه است و متغیرها برای محقق قابل‌کنترل می‌باشد.

تحقیقات نیمه تجربی

این تحقیقات بیشتر مربوط به تحقیقات اجتماعی است و امکان کنترل همه متغیرها برای محقق وجود ندارد، مثل سنجش خصوصیات اجتماعی و فرهنگی افراد.

تحلیل محتوا

این روش معمولاً برای سنجش تحلیل گفتار یا متن‌ها استفاده می‌شود، مثل مقایسه تحلیلی، روزنامه‌ها، مجلات، نوارها و …تحلیل محتوا در مقولات مطالب عامیانه، علمی( متون مذهبی، کلامی، ادبی و …) و تحلیل‌های کمی و ریاضی.

ابزار گردآوری داده‌ها

پژوهشگر گاه جهت به دست آوردن اطلاعات به مدارک و اسناد معتبر و موثق ( کتب، منابع آماری و…) مراجعه می‌کند که این منابع را دست‌دوم (second-hand) می‌نامند و گاهی نیز به منابعی نیاز دارد که در دسترس پژوهشگر نیست و یا به‌روز نیست، که در اینجا به گردآوری اطلاعات از طریق میدانی (survey) یعنی تهیه پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده نیازارد.

ابزار تحلیل داده‌ها

در تهیه جداول، تدوین نمودارها، فرآوری، دسته‌بندی، استخراج و تحلیل بهتر داده‌ها از انواع نرم‌افزارهای کامپیوتری چون Spss، excel، GISو … استفاده می‌شود.

روش‌های تجزیه‌وتحلیل داده‌ها

انواع روش‌های تجزیه‌ و تحلیل داده‌ها عبارت‌اند از روش‌های تحلیل کیفی و کمی ( آمار توصیفی و استنباطی )

جامعه آماری و حجم نمونه 

در این قسمت جامعه آماری موردنظر مشخص شد، روش تعیین تعداد نمونه به‌طور شفاف بیان می‌شود و نیز به نحوه انتخاب نمونه‌ها از جامعه آماری نیز اشاره می‌شود.

۱۰) کاربرد نتایج تحقیق

در این مورد پژوهشگر به گروه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای استفاده‌کننده از نتایج تحقیق اشاره می‌کند.

۱۱) محدودیت‌های تحقیق

در این مورد محقق با بیان محدودیت‌هایی که سر راه تحقیق است، به خواننده پیام می‌دهد که در مورد فرایند تحقیق قضاوت عادلانه‌ای داشته باشد.
در هر تحقیق تعدادی از محدودیت‌های احتمالی به شرح زیر می‌تواند سر راه محقق قرار گیرد:
– کمبود منابع علمی
– کمبود منابع مالی
– ضعف همکاری سازمان‌ها و نهادها
– گرفتاری‌های شخصی محقق
– کمبود زمان در اختیار
– تعداد و متغیرهای ناخواسته
– ناهماهنگی اساتید راهنما

تهیه‌کننده: حسن بیک محمدی

با گوشی اسکن کنید
"یک ستاره""دو ستاره""سه ستاره""چهار ستاره""پنج ستاره!"

اولین امتیاز را شما بدهید
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz