تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن - بهینگی

تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن

اشتراک گذاری :
تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن

مهارت های تفکر

در دنیای امروزی ذهن بشر با هجوم انواع اطلاعات، گنجایش کمتری برای نگهداری بسیاری از مطالب دارد. بر این اساس، دانشمندان یکی از بزرگترین اهداف نظام آموزشی امروز را کسب تفکر علمی برای فراگیران می دانند. از سوی دیگر، به دلیل آن که انسان در یک جامعه ی شناختی زندگی می کند، بیش از پیش به مهارت های تفکر نیازمند است. تفکر در واقع تلاش سنجیده ای برای
رسیدن به یک فهم مشترک و درک مشابه از امور است.

تفکر محور اصلی شناخت و ارائه راه حل های ممکن در هنگام مواجه با مسائل است. به عبارت دیگر، در دنیای مترقی امروز که مملو از اطلاعات گوناگون است، دیگر نمی توان به اکتساب مهارت های یادآوری و بیان امیدوار بود. آموزش بر آن است تا به فراگیران چگونگی به نتیجه رسیدن، تمیز، تشخیص، ترکیب، فرضیه سازی، تجسم، توجیه و ارزیابی را آموزش دهد. این شیوه تفکر، نوع خاصی از تفکر است که به آن تفکر موشکافانه، تفکر منطقی و یا تفکر تیزبینانه می گویند و امروزه به تفکر انتقادی مرسوم شده است.

تفکر انتقادی

تفکر انتقادی یک تفکر استدلالی در مورد مشکلاتی است که بیش از یک راه حل واحد دارند. در واقع تفکر مبتنی بر استدلال است که بر تصمیم در انجام کاری بر مبنای ارزیابی دقیق از قضایا و مشهودات پـیش می رود و با در نظر گرفتن همه عوامل مربوطه بـه نتـایج عینی می رسد.

افزایش و بهبـود مهارت های تفکـر دانشجویان، یکی از ابعاد مورد توجه در فراینـد آمـوزش و یادگیری است. در دوره مدرن امروزی، که با افـزایش زیاده از حد دانش رو به روهستیم، مسأله دانـش اختصاصـی کسب شده توسط فرد از اهمیت کمتری برخوردار است، اهمیت بیشتر این است کـه افـراد در ضـمن فعالیـت هـای فکــری، مهــارت هــایی را کســب کننــد کــه آنــان را در ارزیابی اطلاعات فراوانی که با آن روبه رو هسـتند یـاری کند. واقعیت این است که به علت فراوانی اطلاعات و لــزوم فراگیــری آن، افــراد از تفکــر منتقدانــه در مــورد اطلاعات غافل هستند. نتایج ناشی از پژوهش ها حاکی از آن هستند که دانشجویان اکثر تکالیف یادگیری خـود را ماشینی و بدون تفکر انجام می دهند.تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن

تفکــر انتقــادی بــه عنــوان یــک فراینــد قضــاوت خودتنظیم و هدف دار است که سـبب حـل مشـکلات و تصمیم گیری مناسب در فرد می شود. این فرایند خطی یا قدم به قدم نیست، بلکه انعطاف پذیری تفکر انتقـادی بـه فرد اجازه می دهد که تئوری های مورد اسـتفاده، شـواهد موجود، معیارها یـا اسـتانداردهای شـرح داده شـده و یـا ارزش روشهای مـورد اسـتفاده را بـه طـور منطقـی و بـه  روش استدلالی مورد قضاوت قرار دهد.

بیشتر بخوانید:  انواع سبک های تفکر (تفاوت ها و کارکردها)

ویژگی های یک متفکر انتقادی

افرادی که در زمینه مهارت های تفکر انتقادی تعلیم یابند، قابل فریب نبوده و در باور کردن محتاط عمل می کنند. این افراد همیشه در جستجوی دلایل پدیده ها و سنجش آنها هستند. این گونه افراد در برابر تعصب های گمراه کننده مقاوم هستند. در سایه تفکر انتقادی این افراد می آموزند که اختلاف سلیقه، نظر و فکر یک امر ضروری و اجتناب ناپذیر است و این امر خود زمینه ساز رشد آنان می شود. این توانمندی به افراد می آموزد که به صورت صحیح با دیگران و نظراتشان برخورد کنند و به آن احترام بگذارند و در عین حال و با حفظ فرهیختگی به نقد نظریات آنان مبادرت ورزند.

تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آنیک متفکر خوب انتقادی، دارای ویژگی های زیر می باشد.

  • استفاده ماهرانه از ملاکها و معیارها
  • سازماندهی تفکر خویش به صورت یکپارچه
  • تشخیص منابع معتبر از غیر معتبر
  • تفکیک قائل شدن میان استدلال های منطقی از غیر منطقی
  • ادراک ایده ها در میان تعداد زیادی از عقاید
  • مشاهده شباهت های پنهان و به کار بردن تکنیک حل مسئله در حوزه های مختلف زندگی
بیشتر بخوانید:  آموزش مهارت حل مسئله به کودکان

آزمون ارزیابی تفکر انتقادی واتسون ـ گلیزر

یکی از معتبرترین آزمونهای بررسی و سنجش تفکر انتقادی آزمون ارزیابی تفکر انتقادی واتسون ـ گلیزر است که تاریخچه ای طولانی استفاده در بسیاری از کشورها را دارد. در اینجا، محتوای این آزمون را، به سبب فراگیر بودن آن، به عنـوان یـک روش عملیاتی کردن این مفهوم مورد بهره برداری قرار می دهیم. سنجش تفکر انتقادی واتسن-گلیزر شامل پنج مضمون فرعی به صورت زیر است.

۱٫ استنباط

 نتیجه ای است که فرد از پدیده های به وقوع پیوسته به دست می آورد. مثلاً اگر چراغ های خانه ای روشن باشد و از داخل خانه صدای موسیقی شنیده شود، شخص می تواند استنباط کند احتمالاً کسی در خانه است. البته این استنباط می تواند درست یا نادرست باشد، مثلاً ممکن است اهل خانه هنگام بیرون رفتن چراغ ها و رادیو را خاموش نکرده باشند. استنباط، توانایی تشخیص داده های درست از نادرست از میان اطلاعات داده شده می باشد.

۲٫ شناسایی مفروضات

مفروض عبارتی است که از پیش در نظر گرفته می شود، بدیهی فرض شده و یا برای پذیرفته شدن پیشنهاد می گردد. وقتی می گویید من در مرداد ماه فارغ التحصیل خواهم شد، فرض می کنید تا مرداد ماه زنده خواهید بود و یا دانشکده فارغ التحصیلی شما را در مرداد اعلام خواهد کرد. مواردی از این قبیل، شناسایی مفروضات در حقیقت توانایی تشخیص مفروضات پیشنهادی از عبارات بیانی می باشد.تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن

۳٫ استنتاج

تعیین این که آیا نتایج معینی ضرورتاً از اطلاعات در عبارات یا قضایای معینی ناشی می شوند. در استنتاج پیش داوری ها نباید بر قضاوت و نتیجه گیری تأثیر بگذارد، چرا که این پیش داوری ها باعث نتیجه گیری نادرست می شود. در استنتاج توانایی تفکیک مقدمات و داده ها از نتیجه کلی حائز اهمیت است.

۴٫ تعبیر و تفسیر

توانایی پردازش اطلاعات و تعیین اعتبار آنها می باشد. در این فرایند بایستی قضاوت شود که آیا نتایج به طور منطقی از داده ها و مقدمه های خود گرفته شده است یا خیر. بنابراین در تعبیر و تفسیر، استنتاجی صورت نمی گیرد بلکه نتایج در دسترس ما می باشد و موضوع مهم این است که داده ها و مقدمه ها مورد تجریه و تحلیل قرار بگیرند و برآورد شود که آیا نتایج گرفته شده از آنها درست است یا نادرست.

۵٫ ارزشیابی استدلال های منطقی

در موارد مهم تصمیم گیری درباره انتخاب استدلال های قوی و ضعیف، مطلوبتر آن است که بتوانیم استدلال های قوی و ضعیف را تشخیص دهیم. یک استدلال منطقی وقتی قوی است که هم مهم و هم در ارتباط مستقیم با سؤال باشد و یک استدلال وقتی ضعیف است که مستقیماً در ارتباط با سؤال نباشد و یا تنها با جنبه های علمی و کم اهمیت سؤال در ارتباط باشد.تفکر انتقادی : پرورش مهارت های تفکر انتقادی و اصول ارزیابی آن

جمع بندی

با آموزش و آموختن شیوه تفکر انتقادی در دوران آموزش تحصیلی، در آینده شاغلین مشاغل نیز می توانند در وظایف شغلی خود تصمیم های دقیق و تخصصی اتخاذ نمایند. گسترش اطلاعات و پیچیدگی مشاغل، نیازمند افرادی با قوه درک و قضاوت بالا می باشد. روشهای شغلی و سازمانی امروزه به نحوی است که به جای انباشتن اطلاعات علمی در ذهن، کارکنان می بایست بیاموزند چگونه بیندیشند، تصمیم بگیرند و درباره امور قضاوت کنند. به نظر می رسد، آنچه امروزه سازمانها و تاحدی فراتر زندگی انسانها را تهدید می نماید، فقدان دانش نیست، بلکه ضعف و کاستی در عقلانیت و به کارگیری آن در شئون مختلف زندگی از جمله سازمانها می باشد.

بنا بر اهمیت رشد و ارتقاء سطح مهارت های تفکر انتقادی در سازمانها، ضرورت سنجش و بررسی این مهارت در کارکنان سازمانها احساس می گردد، اما چون تفکر انتقادی یک فرایند پیچیده است، توسعه و ارتقاء ابزارهای سنجش مهارت های تفکر انتقادی چالشی اساسی است. آزمون تفکر انتقادی واتسون- گلیزر بر خلاف سایر آزمونهای قبلی بر اساس مولفه های این نوع تفکر بنا شده است که امروزه معتبرترین ابزار جهت سنجش این نوع تفکر در سازمانها شناخته  و پیشنهاد می شود و بر اساس تحلیل های صورت گرفته به نظر می رسد که این ابزار نسبت به سایر ابزارهای سنجش تفکر انتقادی از جامعیت بیشتری برخوردار است.

با گوشی اسکن کنید
"یک ستاره""دو ستاره""سه ستاره""چهار ستاره""پنج ستاره!"

اولین امتیاز را شما بدهید
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz