عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس) - بهینگی

عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس)

اشتراک گذاری :
عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس)

منابع انسانی مهمترین و با ارزشترین سرمایه های یک سازمان یا هر نوع مؤسسه ایست که نقش حیاتی و حساسی در پیشبرد و تحقق اهداف آن سازمان یا مؤسسه دارد. اثربخشی سازمانها بیش از آنکه در گرو تجهیزات و امکانات مناسب باشد، وابسته به نیروی انسانی است.

بهداشت روانی در محیط کار یکی از ارکان مهم برنامه ریزی های سازمانی است زیرا عامل انسانی مهمترین عنصر سازمانی محسوب می شود. در محیط یک سازمان نیروی انسانی بیش از هر عامل دیگری در معرض استرس های عصبی قرار می گیرند. عوامل استرس زا بر عملکرد افراد موثرند، نیروی آنها را ضایع می کنند، آسیبهای روانی فراوانی را بوجود می آورند و با ایجاد فرسودگی شغلی، سازمان را دچار بی ثباتی می کنند.

سازمان آموزش و پرورش نقش اساسی را برای دستیابی به اهداف برنامه ریزی شده آموزشی و تربیتی نیروی انسانی ایفا می کند. با توجه به رسالت و نقش موثر معلمان در تحول روانی دانش آموزان و تربیت نیروی انسانی به ویژه در دوره ابتدایی که زمینه ساز و اساس تحول در دوره های بعدی محسوب می شود، اهمیت بهداشت و سلامت روانی معلمان آشکار است.

بیشتر بخوانید:  سه راهکار ساده برای کاهش استرس در کار

فرسودگی شغلی

جدا از اینکه کار موجب تامین مالی افراد می شود، می تواند نیازهای اساسی آدمی نظیر تحرک روانی و بدنی، تماس اجتماعی، احساس خود ارزشمندی، اعتماد و توانمندی را برآورده کند. از طرفی دیگر کار می تواند منبع استرس افراد نیز باشد. ممکن است یک شغل رضایت بخش، به مرور زمان به منبع نارضایتی تبدیل شود و شخص را در جهت فرسودگی شغلی سوق دهد.

فرسودگی شغلی اصطلاحی است که دگرگونی های منفی در بازخورد و رفتار فرد در رویارویی با استرس های مربوط به کار را توصیف می کند. این فرسودگی بیشتر در مشاغلی پدید می آید که افراد زمان زیادی از ساعات کاری را در ارتباط نزدیک با سایر مردم می گذرانند. محققان رایج ترین تعریف این اصطلاح را اینگونه ارائه کرده اند:

“کاهش قدرت سازگاری فرد با عوامل استرس زا و نشانه هایی مرکب از خستگی جسمی و عاطفی که به ایجاد بازخورد منفی نسبت به شغل و  فقدان احساس ارتباط با مراجعان هنگام انجام وظیفه منجر شود.”

نشانه های روان شناختی فرسودگی شغلی شامل خستگی هیجانی، شخصیت زدایی و کاهش کفایت شخصی است که فقدان انرژی را به دنبال خواهد داشت و در نهایت به کاهش عملکرد و دیگر اثرات منفی منجر خواهد شد. فرسودگی شغلی تنها خستگی و فشار ناشی از کار مداوم نیست بلکه به سبک زندگی فرد و ساعتهای خارج از کار او نیز سرایت می کند.

عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس)فرسودگی شغلی در معلمان

در ارتباط با تاثیر عوامل سازمانی در بروز فرسودگی شغلی و افزایش آن، پژوهش های محققان نشان داد که شرایط کاری خاص مانند نسبت بالای دانش آموزان به معلم، محدودیت پیشرفت و ارتقای شغلی معلمان و حجم بالای کار و مشکلات مالی، فشارهای روان شناختی مضاعفی ایجاد می کنند که در نهایت به فرسودگی شغلی می انجامد.

برای بررسی بهتر موضوع فرسودگی شغلی معلمان از پژوهش ملک محمد قدیمی مقدم، فوزیه حسینی طباطبایی و احمد جمعه پور استفاده شده است.

مقاله را می توانید از این آدرس دانلود کنید.

تاثیر فرسودگی شغلی بر معلمان

کار تعلیم و تربیت و معلمی و نقش کلیدی که این گروه از شاغلین  در جامعه به عهده دارند بیانگر میزان ارزش و اهمیت بالای این قشر در هدایت، تکامل و آموزش نیروی انسانی از سالهای اول زندگی می باشد. به همین سبب کوچکترین عاملی که موجب بروز استرس و نارضایتی شغلی در کار معلمان شود، می تواند عواقب جبران ناپذیری را بوجود آورد. محققان به این مهم دست یافتند که معلمی یکی از مشاغلی است که پدیده فرسودگی شغلی به وفور در آن دیده می شود.

وجود نشانه های فرسودگی شغلی در مربیان و دست اندرکاران تعلیم و تربیت علاوه بر آثار سوء فردی، عوارض نامطلوبی هم بر فرآیند آموزش یادگیری دانش آموزان و پیشرفت تحصیلی آنان بر جای می گذارد.

بیشتر بخوانید:  بررسی عوامل موثر بر فرسودگی شغلی : کیفیت زندگی کاری، تعهد سازمانی ومدیریت دانش

فرضیه های مورد بررسی در خصوص فرسودگی شغلی معلمان

  • میزان شیوع فرسودگی شغلی در معلمان مدارس ابتدایی چقدر است؟
  • آیا بین فرسودگی شغلی و رضایت شغلی (رضایت از ترفیعات، حقوق، سرپرست، کار و همکاران) رابطه وجود دارد؟
  • آیا میزان فرسودگی شغلی در معلمان زن و مرد متفاوت است؟
  • آیا بین فرسودگی شغلی معلمان با سابقه خدمت رابطه وجود دارد؟
  • آیا بین فرسودگی شغلی معلمان دارای مدرک تحصیلی دیپلم، فوق دیپلم و کارشناسی تفاوت وجود دارد؟
  • آیا بین فرسودگی شغلی معلمان شهرهای مختلف استان تفاوت وجوددارد؟

جامعه آماری

جامعه آماری این پژوهش شامل همه مدارس ابتدایی استان فارس بود. ۶۷۵ نفر از معلمان متشکل از ۲۳۸ مرد و ۴۳۷ زن به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای انتخاب نمونه از روش نمونه برداری تصادفی طبقه ای استفاده شد.

ابزار پژوهش

ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارتند از:

  • پرسش نامه فرسودگی مازلاک (MBI، ۱۹۸۵) که مبتنی بر روی آورد جدیدی از فرسودگی شغلی است.
  • فهرست توصیف شغل (JDI) توسط اسمیت، کندال و هیولین در سال ۱۹۶۹ تدوین شده است و رضایت شغلی براساس ۵ مولفه رضایت از کار، سرپرست، حقوق، همکاران و ترفیعات از طریق سوالهای بسته پاسخ، ارزیابی می شود.

عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس)نتایج بررسی موردی

مطابق با مطالعات صورت گرفته در زمینه فرسودگی شغلی معلمان توسط قدیمی مقدم و همکاران نتایج زیر برای هر یک از فرضیه ها بدست آمده است.

میزان شیوع فرسودگی شغلی در معلمان مدارس ابتدایی

مطالعات نشان داد فرسودگی شغلی در معلمان ابتدایی کم وبیش مشاهده می شود بطوری که ۶۵٫۸% معلمان، فرسودگی شغلی خفیف، ۲۶٫۵% فرسودگی شغلی متوسط و ۳٫۳% فرسودگی شغلی شدید را تجربه کرده اند و تنها ۴٫۴% افراد گروه نمونه فرسودگی شغلی را تجربه نکردند.

آموزش در دوره ابتدایی به دلیل آغاز راه پرفراز و نشیب یادگیری، مسئولیت کار با تعداد زیاد دانش آموز و تفهیم مسائل به آنان، سختی کار، فقدان امکان رشد و ترقی و … به ایجاد فرسودگی شغلی ناشی از احساس نارضایتی و خستگی در معلمان مقطع ابتدایی منجر می شود.

رابطه بین فرسودگی شغلی و رضایت شغلی

پژوهش ها نشان می دهد که رضایت شغلی نقطه مقابل فرسودگی شغلی است. بدیهی است که عواملی که باعث بروز رضایت شغلی می شوند مانند ترفیعات شغلی و … با عدم حضور خود باعث نارضایتی شغلی می شوند.

بیشتر بخوانید:  انگیزش معلمان در سازمانهای آموزشی : عوامل انگیزش و رضایت شغلی معلمان
میزان فرسودگی شغلی در معلمان زن و مرد

نتایج پژوهش نشان داد بین فرسودگی شغلی مردان و زنان تفاوت وجود دارد و مردان نسبت به زنان فرسودگی شغلی بیشتری را تجربه می کنند. مردان در فرهنگ ایرانی نقش سرپرست خانواده و تامین کننده مخارج زندگی را ایفا می کنند بنابراین در برابر وظایف شغلی و مسئولیت های خود حساس ترند و همواره انتظار بیشتری از سرپرست خانواده وجود دارد.

رابطه بین فرسودگی شغلی معلمان با سابقه خدمت

طبق مطالعات این پژوهش رابطه ضعیفی بین فرسودگی شغلی با سابقه خدمت وجود دارد. سابقه خدمت باعث یکنواختی کار معلمان شده و بسیاری از جذابیت های ابتدای کار را به مرور از دست می دهد. ناکافی بودن حقوق نیز موجب نارضایتی شغلی می شود. از سوی دیگر اشتغال طولانی مدت فرد را سازگار می کند و در طول زمان از میزان استرس شغلی او می کاهد و باعث می شود فرد، فرسودگی شغلی کمتری را احساس کند.

رابطه بین فرسودگی شغلی معلمان و مدرک تحصیلی

برخلاف بسیاری از پژوهش ها که به رابطه فرسودگی شغلی با مدرک تحصیلی اشاره کرده اند، پژوهش حاضر تفاوتی را در این زمینه بدست نیاورده است و نتایج نشان می دهد علیرغم افزایش تحصیلات، تفاوتی در میزان فرسودگی شغلی معلمان مشاهده نمی شود.

فرسودگی شغلی معلمان شهرهای مختلف

طبق پژوهش قدیمی مقدم و همکاران شهرهای بزرگتر به دلیل شرایط زندگی و استرس های موجود فرسودگی بیشتری را فراهم می کنند در نتیجه رضایت شغلی کمتری فراهم می شود. اما در شهرهای کوچکتر و محیط های محدودتر، روابط انسانی بیشتر حاکم است و افراد استرس های کمتری را تجربه می کنند، به همین دلیل توانایی مقابله بهتر با فشارها را داشته و فرسودگی شغلی کمتری را تجربه می کنند.

عوامل موثر بر فرسودگی شغلی معلمان مدارس ابتدایی (مطالعه موردی مدارس استان فارس)محدودیت پژوهش

  • محدود بودن نمونه مورد بررسی به معلمان استان فارس
  • محدود بودن ابزارهای ارزشیابی به پرسش نامه های خود گزارش دهی

این دو عامل محدودیت در تعمیم پذیری نتایج بررسی موردی را نشان می دهد.

پیشنهادات

به دلیل اهمیت وافر نیروی انسانی برای سازمانها و با توجه به اهمیت این منبع در سازمان آموزش و پرورش، پیشنهادهای زیر طبق پژوهش قدیمی مقدم و همکارانش برای مسئولین آموزش و پرورش مطرح می شود:

  • تطابق و ایجاد تناسب در تفویض مسئولیت ها با علایق و توانایی معلمان
  • انتخاب معلمان بر مبنای اصولی منطبق بر شایستگی، توانایی و علاقه
  • بررسی و تشخیص نیازها و انتظارهای نیروی انسانی سازمان و تلاش در جهت ارضای آنها
  • ایجاد و افزایش امنیت شغلی برای معلمان و دیگر کارکنان سازمان
  • ایجاد محیط فعال و برانگیزاننده شغلی ضمن بهره گیری از فرصتها
  • شناخت زمینه های ایجاد استرس و عوارض ناشی از آن و ارائه خدمات به منظور جلوگیری از آنها
  • سنجش استرس ها و ارائه خدمات مشاوره ای به منظور کاهش آن
  • ایجاد و حفظ روابط انسانی در سازمان و حمایت عاطفی از معلمان
  • تغییر شرایط فیزیکی یا روانی معلمان با تغییر در فضای فیزیکی، اجتماعی و انسانی
  • تنظیم برنامه های متنوع برای بهبود وضعیت جسمانی
  • تشکیل دوره های آموزش مدیریت زمان
  • ایجاد فرصت هایی برای استراحت، مرخصی و یا حتی کناره گیری موقت و دائم از شغل
با گوشی اسکن کنید
1 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 5

میانگین امتیاز 5٫00 از 5 با 1 رای
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz