بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار - بهینگی

بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار

99
0
اشتراک گذاری :
بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار

بهینگی قصد دارد در مجموعه مطالبی که از کتاب ارزیابی کار و زمان تالیف دکتر علیرضا علی احمدی تهیه شده است، مباحث و عوامل مربوط به بهره وری را شرح دهد.

بهره وری در معنای عام آن استفاده موثر و کارآمد از ورودی ها برای دستیابی به خروجی هاست. ورودی ها، منابعی (نظیر: انرژی، مواد اولیه، سرمایه و نیروی کار) هستند که برای خلق خروجی (ستاده اشاره به برونداد یک سازمان دارد که می تواند ماهیتی فیزیکی داشته  و یا دارای ماهیتی ناملموس باشد) استفاده می شوند.

ذکر یک نکته مهم که در این بحث ضروری می باشد، آن است که عامل اصلی بهره وری، نیروی انسانی است و این موضوع را کشورهایی چون ژاپن و کره جنوبی اثبات کردند که با کمترین منابع انرژی و معدنی و پس از پایان جنگ در حالی که سرمایه ها و ماشین آلات آنان از بین رفته بود شروع به بازسازی نمودند و پیشرفت خیره کننده ای هم داشتند.

در ادامه مطلب به تفسیر موضوع بهره وری نیروی کار می پردازیم.

بهره وری نیروی کار و مکانیزم های افزایش آن

“فردریک هاریبسون” ازجمله دانشمندانی است که منابع انسانی را پایه اصلی ثروت ملتها می داند. او معتقد است که “اگر کشوری نتواند مهارت و دانش مردمش را توسعه دهد و از آن در اقتصاد ملی به نحو موثر بهره برداری کند قادر نیست هیچ چیز دیگری را توسعه بخشد. بالعکس اگر کشوری به بهره وری نیروی کار دست یافت قادر به هر نوع پیشرفتی خواهد بود.”

عوامل موثر بر بهره وری نیرروی کار

تقسیم بندیهای متفاوتی از عوامل موثر بر بهره وری نیروی کار انجام شده است که هر کدام از آنها دارای ارزش ها و وزنهای متفاوتی هستند که میزان تاثیر آنها بر بهره وری نیروی کار متفاوت خواهد بود. در این مطلب به تعدادی از این عوامل اشاره می کنیم.

بیشتر بخوانید:  بهره وری نیروی انسانی

روابط نیروی کار با مدیریت

در سراسر جهان یک توافق کلی وجود دارد که این رابطه عمده ترین نقش را در بهبود بهره وری ایفا می کند.

“هیرو تاکاتاکیچی” مولف کتاب “مدیریت در ژاپن” یکی از علل موفقیت سیستم بهره وری در ژاپن را بهره گیری از منابع  سرشار انسانی و وجود روابط دلسوزانه و پدرانه میان مدیران و کارکنان و همچنین روابط دوستانه میان کارکنان هر واحد تولیدی دانسته است.

یکی از مهمترین مشکلاتی که در بسیاری از واحدهای صنعتی مشاهده می شود، عدم مشارکت کارکنان در امر تصمیم گیری و در نتیجه پیدایش نگرش نامطلوب نسبت به مدیران است که مانعی برای ارتقای بهره وری این واحدها بوده است.بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار

در واقع اهداف شرکتها باید طوری تعیین شود که کارکنان تشخیص دهند که شرکت آنان دارای سهم مشخص و مفیدی در جامعه است و به علاوه باعث تقویت فرهنگ مشارکت در آنان می شود؛ که این دو عامل خود باعث ایجاد تعهد فزاینده در کارکنان نسبت به موسسه می شود.

محیط داخلی سازمان

شرایط محیطی داخل سازمان در بهبود بهره وری به قدری مهم است که گاهی نیروی کار برخلاف ماشین آلات و تجهیزات موسسه تحت تاثیر محیط فعالیت خود قرار می گیرد. عواملی چون ایمنی محیط کار، نور، تهویه و سایر نکات نقش ویژه ای را در کارکرد افراد بازی می کنند.

محیط خارجی سازمان

محیط خارجی و تحولات آن نیز سهم بسیار زیادی در افزایش یا تقلیل بهره وری واحدهای صنعتی دارد.

آموزش

آموزشهای کاربردی توان انسان را در بالا بردن کمیت و کیفیت مثبت امور بالا می برد؛ بنابراین میتوان آموزش را یکی از ارکان اصلی بهره وری منابع انسانی نامید.

بهره وری تنها این نیست که با افزایش ساعات کار یا استفاده از فنون و تکنولوژی حجم تولید بالا رود، بلکه کاهش ضایعات در تمام زمینه ها اصلی ترین راه افزایش بهره وری است. یعنی با آموزش و بهسازی نیروی انسانی، کیفیت فرآیند انسانی ارتقاء یابد.

بیشتر بخوانید:  افزایش بهره وری با استفاده از آموزش و فرهنگ عمومی

ذهنیت و فرهنگ مردم

براساس تئوریهای مکان یابی میتوان پذیرفت که بهره وری نیروی کار در مناطقی که ذهنیت مردم و فرهنگ آنها با تولید صنعتی تناسب و سازگاری دارد و سابقه تاریخی و فرهنگی فعالیتهای تولیدی طولانی می باشد، پیشرفت بیشتری دارد.

تکنیکهای جدید

ابداع تکنیکهای جدید و استفاده از تکنیکهای ابداع شده توسط دیگران یکی از راه هایی است که بخصوص در کشورهای در حال توسعه کمک زیادی به بهره وری بیشتر می کند.بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار

برنامه ریزی

تحقق هدف ارتقاء بهره وری بدون داشتن یک برنامه ریزی و دیدگاه استراتژیک امکان پذیر نخواهد بود. میتوان قسمت عمده مشکلات سد راه تحقق اهداف بهره وری را ناشی ازعواملی چون  کمبود نیروی انسانی، فنی و تخصصی، ضعف شدید نظام آموزش، فقدان تحقیقات گسترده، عدم ارتباط میان مراکز صنعتی و دانشگاهی دانست که فقط با داشتن یک برنامه راهبردی قابل حل است.

شیوه های جدید مدیریتی

این عامل نیز یکی از فاکتورهای بهره وری نیروی انسانی است.

علاوه بر وظایفی چون برنامه ریزی، سازماندهی، استخدام، رهبری، هماهنگی، گزارش دهی و بودجه بندی که در مدیریت کلاسیک برای مدیر قائل می شوند، میتوان از تقسیم کار و تخصصی کردن تولید، مشارکت کارکنان در امر تولید و تصمیم گیری، ایجاد تناسب بین اختیارات و وظایف، ایجاد محیط همکاری در سازمان و همچنین ایجاد یک سیستم ارزشیابی و پاداش از کارکنان به عنوان وظایف فرعی تر مدیریت یاد کرد.

کارکنان دارای تحصیلات عالی

تربیت تعداد زیادی از افراد با تحصیلات عالی که تعدادشان بیشتر از ظرفیتهای موردنیاز است در کوتاه مدت منجر به سوء اشتغال می شود یعنی آنها نمی توانند در زمینه های کاری خاص خودشان شغل مناسبی بیابند؛ اما در بلند مدت سطح تحصیلات کارکنان بالاتر از سطح موردنیاز برای انجام عملیات موردنیاز می شود.

از این رو وجود مازاد بیش از حد کارکنان دارای تحصیلات عالی را میتوان مثبت ارزیابی کرد؛ زیرا پتانسیلهای لازم برای پویایی توسعه اقتصادی آتی و بهره وری در سطح ملی را فراهم می آورد.

رشد اقتصادی

رشد و توسعه اقتصادی یکی از عواملی است که با بهره وری نیروی کار رابطه متقابل دارد.

بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کاردرآمد یک کشور حاصل رشد اقتصادی آن است و به خاطر فاصله این رشد در کشورهای عقب مانده و توسعه نیافته، روز به روز شکاف درآمدی بین آنها عمیق تر می شود. در نتیجه درآمد در کشورهای در حال توسعه کاهش می یابد که از یک سو باعث کاهش سرمایه گذاری و بهره وری می شود و از سوی دیگر محدودیت امکانات و برنامه های آموزشی کارگران و مدیران را در پی دارد و در نتیجه بهره وری نیروی کار را در سطح پایین نگه می دارد.

ماشین آلات کافی

تناسب بین کارگران و ماشین آلات تولیدی عامل مهمی است که در اغلب کارگاه های صنعتی بخصوص کارخانجات بزرگ رعایت نمی شود. بنابراین یا نسبت کارگران به ماشین آلات و تجهیزات بسیار بالاست و یا به انگیزه کاهش هزینه دستمزد این نسبت، بسیار پایین است؛ که در هر دو حالت منجربه کاهش بهره وری می شود.

ساعات کاری

تنظیم دقیق ساعات کار را هم باید بر عوامل موثر بر بهره وری نیروی انسانی افزود. شاید عده ای فکر کنند که هرچه از ساعت کاری افراد کاسته شود، در ساعات باقی مانده بهره وری بالاتری خواهند داشت، اما این اندیشه کاملا صحیح نیست.

بعنوان مثال افراد کادر مدیریتی در ژاپن اعتقاد دارند که کاهش ساعات کار ضرورتا بر اوقات فراغت کارگران نمی افزاید بلکه باعث می شود که آنها به شغل دوم روی آورند که ممکن است منجربه کاهش کارایی آنان شود.

سطح قیمتها

“دیوید سامانس” طی تحقیقاتش در برخی از صنایع آمریکا در سالهای ۱۹۷۴-۱۹۶۰ به این نتیجه رسید که “بین بهره وری نیروی کار و افزایش قیمتها همبستگی منفی برقرار است. یعنی با بالا رفتن سطح قیمتها بهره وری در صنایع کاهش می یابد.”

ارتباط بهره وری نیروی کار و سطح قیمت به تغییرات دستمزد پولی وابسته است.

میزان سرمایه بری

تئوری وابستگی بهره وری نیروی کار به میزان سرمایه بری نیز مورد تایید است.

برای نمونه مقایسه ارقام مربوط به آمارهای اقتصادی کشور بین سالهای ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۴ نشان می دهد که طی این سالها بیشترین میزان بهره وری نیروی انسانی مربوط به رشته هایی از صنعت بود که در ازای هر کارگر سرمایه بیشتری به کار گرفته بودند.

سن کارکنان

به نظر می رسد که کارکنان جوان به علت برخورداری از توانایی جسمانی بالاتر، بیشتر قادر به افزایش تولید و بهره وری هستند در حالیکه تجربه ای که کارکنان مسن تر از کار بدست آوردند، از نقش نیروی کار جوان در نیل به اهداف کمتر نبوده و نیست.بهره وری عوامل تولید (قسمت اول): بهره وری نیروی کار

ضمن اینکه در بسیاری از کارگاه های صنعتی بهره وری نیروی کار به دلیل عدم تناسب سن کارکنان نسبت به شغلشان تاثیر منفی پذیرفته است.

جنسیت کارکنان

جنس کارکنان نیز می تواند در میزان بهره وری سازمان نقش داشته باشد.

با نگرشی بر ترکیب شغلی جمعیت شاغل در سازمانهای صنعتی میتوان نتیجه گرفت که زنان بیشتر متصدی شغلهایی هستند که کمترین تاثیر را در ارتقاء بهره وری نیروی کار دارد. در مقابل بیشتر مردان به کارهایی مشغولند که نیاز به سطوح مختلف مهارت و توانایی های تولیدی بالا دارد.

رضایت کارکنان

برخی از نظریه پردازان معتقدند که رضایت بیشتر کارکنان باعث کار بیشتر و تعهد عمیقتر آنها نسبت به سازمان می شود ولی این نظریه همیشه و همه جا صدق نمی کند. بنابراین همیشه نمیتوان به رابطه مستقیم رضایت و بهره وری متکی بود.

به عنوان مثال براساس گزارشی که در سال ۱۹۹۱ در “کنگره بین المللی بهره وری در بانکوک” ارائه شد، در کارخانه های نساجی بزرگ اصفهان، بهره وری نیروی کار نسبت به کارخانه های کوچکتر پایینتر است.

بر مبنای گزارشات شرکتهای بزرگ نساجی که بهره وری نیروی کار در آنها پایینتر است حقوق و دستمزد بالاتری می پردازند و کارخانه های کوچک نساجی که بهره وری نیروی کار آنها بالاتر است، سطح حقوق و مزایای کمتری دارند.

جمع بندی

پس از برشمردن عوامل بالا میتوان گفت بهره وری به ویژه بهره وری منابع انسانی که از ضرورتهای توسعه و رشد  هر جامعه و سازمان محسوب می شود، صرفا از طریق افزایش میزان حقوق و مزایا و امکانات رفاهی بدست نمی آید؛ بلکه بهره ور کردن انسانها در ایجاد رضایت و افزایش کیفیت زندگی کاری عامل عمده ای است که البته برقراری ارتباط بین این دو پدیده به باورهای مشترک و فرهنگ سازمانی مساعد نیاز دارد.

 

با گوشی اسکن کنید
"یک ستاره""دو ستاره""سه ستاره""چهار ستاره""پنج ستاره!"

اولین امتیاز را شما بدهید
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz