برنامه و برنامه ریزی در ایران برنامه و برنامه ریزی از ارکان مهم پیشرفت می باشد

برنامه و برنامه ریزی در ایران

اشتراک گذاری :
برنامه و برنامه ریزی در ایران

مقدمه ای بر برنامه و برنامه ریزی

برنامه و برنامه ریزی از ارکان مهم پیشرفت می باشد. شاید کم تر کسی بدون برنامه ای هرچند ساده و سطحی به موفقیت رسیده باشد. در سطح کلان یعنی پیشرفت و موفقیت جامعه و کشور نیز به همین صورت است. جامعه و کشور برای رسیدن به موفقیت های کوچک تر تا موفقیت های عظیم در بخش های مختلف نیازمند برنامه و برنامه ریزی خواهد بود. لذا با توجه به اهمیت این موضوع به پیشینه ی برنامه و برنامه ریزی در ایران می پردازیم.

برنامه و برنامه ریزی در ایران

اولین روزنه های برنامه ریزی در ایران

با نگاهی به تاریخ پر پیچ و خم ایران زمین روزنه هایی از برنامه ریزی یافت می شود.

شاید اولین روزنه برنامه و برنامه ریزی به زمان عباس میرزا، از شاهزادگان دوره ی قاجار بر می گردد.
در زمان جنگ های ایران و روس، ایران متحمل شکست سنگینی در برابر روس ها شد.
مسئله ی شکست به حدی سنگین بود که واکنش هایی از سوی نخست وزیر به دنبال داشت. امیرکبیر، نخست وزیر ناصر الدین شاه قاجار، با اندیشه ای نو و مدرن ،طرح هایی را برای آغاز دوران مدرن در ایران مطرح نمود.

طرح هایی که امیرکبیر مطرح کرد بر سه محور پایدار بود؛

  • اول، پاک سازی دستگاه دیوانی از افراد نالایق
  • دوم، بحث هویت ایرانی و نوعی احتیاط از خارج
  • سوم، توجه به وضعیت و نیروی انسانی
    کلیت طرح، توجه مستقیم به بحث ملیت داشت و نه غرور شاهنشاهی.
    این تفکر سر انجام پس از کش و قوس های فراوان در مشروطیت به اولین تحول بنیادی در مسیر توسعه ی ایران می انجامد و تغییر ساختار حکومت از ایلی به غیر ایلی را فراهم می سازد.

اولین برنامه ی بلند مدت با به قدرت رسیدن رضا شاه پهلوی

اولین سلسله ی غیر ایلی ایرانی، سلسله ی پهلوی تشکیل شد.
شعار نوگرایی توسط سر سلسله ی پهلوی یعنی رضا شاه داده شد و پیوسته تلاش هایی برای تحقق این شعار انجام شد. در ۱۱ فروردین ماه ۱۳۱۶ هـ . ش، «شورای اقتصادی» تاسیس شد. این شورا، کمیسیونی را تحت عنوان برنامه ی تولیدات دایر می نماید.

طرح های کمیسیون برنامه ی تولیدات عبارت اند از:

  • تولید کشاورزی
  • اسکان عشایر
    این برنامه با دو رویکرد اصلی بالا تهیه و سپس در قالب یک برنامه ۷ ساله ی کشاورزی، تقدیم نخست وزیر وقت می شود.
    این برنامه ی ۷ ساله هیچ گاه عملی نشد.

بدین ترتیب؛ اولین برنامه در ایران به صورت کتبی تهیه و تنظیم شد.

برنامه اول عمرانی ایران در زمان پهلوی

از سال ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۵ هـ.ش برنامه اول عمرانی، تدوین شد.
هیئتی به نام «هیئت عالی برنامه» با ریاست نخست وزیر وقت تشکیل می شود و در ۹ شهریور ماه ۱۳۲۵ هـ.ش با ۵ کمیسیون شروع به کار می کند. در برنامه ی پیشنهادی ۵ تا ۷ ساله، هزینه ای معادل ۱۵ میلیارد ریال برآورد شد که حدود ۲۵۰ میلیون دلار وام از خارج را توصیه می کرد.

در راستای همین تحولات، توافق نامه ای بین ایران و یک شرکت مشاوره ای آمریکا به نام «موریس نودسن» منعقد گردید. در نهایت و با مشاوره ای که این شرکت تحت عنوان «برنامه ی توسعه و عمران ایران» به دولت وقت ارائه کرد.
گزارش شرکت آمریکایی دولت مجاب می کند تا برنامه ای دیگر تنظیم کند و به مجلس ارائه دهد.

پس از کش و قوس های فراوان؛
دولت برنامه ای با ۲۱ میلیون ریال هزینه اجرایی را تقدیم مجلس می کند.

این برنامه ی ۷ ساله، مقادیری وام از خارج از کشور را در نظر گرفته بود.
برنامه ی بالا در اردیبهشت ماه سال ۱۳۲۷ هـ . ش به مجلس تقدیم و تصویب می شود.

در مهر ماه همان سال، «اداره ی دفتر کل برنامه ها» ایجاد شد.
اداره ی دفتر کل برنامه ها به «سازمان موقت برنامه» تغییر نام داد و تا پایان با همین نام به کار خود ادامه داد.

به طور کلی در سال های قبل از انقلاب اسلامی، پنج برنامه ی عمرانی در کشور ایران تهیه شد.

بیشتر بخوانید:  برنامه ریزی استراتژیک منابع انسانی : مفاهیم و پیش نیازها + نقشه ذهنی

برنامه ریزی بعد از انقلاب اسلامی

بعد از انقلاب اسلامی ایران تحولات بیشتری در راستای برنامه ریزی صورت گرفت.
در دی ماه ۱۳۶۰ هـ . ش ، بحث نظام برنامه ریزی، به تصویب شورای اقتصادی می رسد. با تلاش این شورا، «برنامه ی کلان توسعه» با تلفیق برنامه ی استان ها تهیه گردید و به عنوان «لایحه ی برنامه اول توسعه اقتصادی، اجنماعی، فرهنگی جمهوری اسلامی» به تصویب هیئت دولت می رسد.
پس از تصویب لایحه در هیئت دولت، لایحه به مجلس تقدیم می گردد. در مجلس و در کمیسیون برنامه و بودجه مجلس به علت ضعف اطلاعات و شرایط ویژه جنگ مورد تصویب قرار نمی گیرد.

دوره ی اول مجلس پایان یافت.
با آغاز دوره ی دوم، دولت مجدداً تقاضای رسیدگی می کند و باز هم به علت عدم تطبیق با شرایط و امکانات کشور، عدم تصویب آن را به دولت اعلام می کند.

دولت در سال ۱۳۶۵ هـ . ش به مدت یک سال، «برنامه ی شرایط استقلال اقتصادی کشور» را تهیه می کند. بلافاصله «برنامه ی شرایط بحران» از سوی سازمان بودجه مهیا می شود و در هیئت دولت تصویب می گردد.
برنامه ی شرایط بحران نیز بنا به دلایلی به مرحله اجرا نمی رسد.

در ۲۷ تیر ماه ۱۳۶۷، ایران قطعنامه ی ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل را می پذیرد.
با پذیرش قطعنامه برنامه ای جدید در دستور کار دولت قرار می گیرد.

  • وقفه ی چند ماهه بعد از پذیرش قطعنامه
  • تغییرات در قانون اساسی
  • تغییر دولت
    سبب شد تا سرانجام در تاریخ ۱۱ بهمن ۱۳۶۸، برنامه ای به مجلس ارائه شود.
    این برنامه با عنوان «برنامه اول توسعه ی اقتصادی، اجتماعی فرهنگی» به تصویب مجلس می رسد و به مرحله ی اجرا در می آید.
با گوشی اسکن کنید
1 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 51 vote, average: 5٫00 out of 5

میانگین امتیاز 5٫00 از 5 با 1 رای
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz