استثنائات در نظریه مازلو - بهینگی

استثنائات در نظریه مازلو

اشتراک گذاری :
استثنائات در نظریه مازلو

سلسله مراتب نیازهای مازلو در مبحث انگیزش شهرت بالایی دارد. این نظریه با استقبال زیادی مواجه شد، به ویژه مدیران سازمانها از آن استفاده های زیادی کردند. اما مازلو اعتقاد نداشت که سلسله مراتب نیازهای پیشنهادی وی مستقیما در انگیزش مورد استفاده قرار گیرند. او پس از ارائه نظریه فوق، حدود بیست سال پیرامون جنبه های انگیزشی انسان در سازمان مطلبی اظهار نکرد. علیرغم این بی اعتنایی مازلو، دانشمندانی نظیر “داگلاس مک گریگور” در کتاب خود تحت عنوان “بعد انسانی سازمان”  تئوری مازلو را در ادبیات مدیریت وارد نمود. برغم تمام شهرتهای این نظریه، انتقادات زیادی نسبت به این نظریه شده است. اغلب این انتقادات به استثنائات در نظریه مازلو مرتبط می شوند.

بیشتر بخوانید:  تئوری های انگیزش : روشهای مختلف انگیزش در سازمان

نمونه های استثنائات در نظریه مازلو

در مطلب سلسه مراتب نیازهای مازلو، اشاره مختصری به اشکالات این نظریه داشتیم اما در ادامه برخی استثنائات نظریه مازلو که بیشتر مورد بحث محققات بوده است را اشاره می کنیم. به نظر مازلو نیز این سلسله مراتب آنقدر هم انعطاف ناپذیر نیست که همه چیز فقط طبق همین سلسله مراتب باشد. اگرچه اکثر افراد از این سلسله مراتب پیروی می کنند، اما به نظر می رسد می توان موارد استثنائی را هم درج نمود:

۱٫ ساختار خطی و ثابت نیازها:

در هر لحظه از زمان ممکن است برای هر انسان یکی از نیازهای اساسی، اهمیت بیشتری بیابد. در چنین حالتی، ارضای آن نیاز، محرک اصلی رفتار فرد موردنظر خواهد بود. بنابراین ممکن است در یک لحظه از زمان، نیازی از سطوح بالاتر موجب انگیزش شود.

۲٫ نیازهای وابسته به شخصیت انسانها:

چنین به نظر میرسد که برای برخی از افراد، نیاز به احترام از اهمیت بیشتری نسبت به نیاز به تعلق قرار دارد. برخی از افراد به طور ذاتی خلاق و مبتکرند، و نیاز به خودشکوفایی در آنها از هر نیاز دیگری مهم تر است.

۳٫ تفاوت سطح هر فرد در ارضای یک نیاز:

ممکن است سطح نیاز برخی افراد به طور ثابت در حدی پایین باقی بماند. برای مثال افرادی که دچار بیکاری مداوم میشوند، ممکن است اگر فقط بتوانند غذای کافی را به دست آورند، بقیه عمر را در رضایت کامل بگذرانند.

استثنائات در نظریه مازلو

۴٫ از بین رفتن کامل نیاز به یکی از سطوح هرم مازلو:

برخی از افراد، به دلیل محروم بودن از محبت کافی در نخستین ماه های زندگی، به طور کامل توان و تمایل مهر ورزیدن و محبت را برای همیشه از دست می دهند و با نوعی بیماری روانی مواجه میشوند که حاکی از فقدان دائمی نیازهای عاطفی است. این بیماری را محرومیت عاطفی(emotional deprivation ) می نامند.

استثنائات در نظریه مازلو

۵٫ تفاوت ارزشگذاری هر فرد برای نیازهای مختلف:

هنگامی که یک نیاز در مدت زمانی نسبتا طولانی ارضا گردد، ارزش آن برای فرد کمتر از ارزش واقعی آن به نظر می رسد. برای مثال افرادی که هرگز با گرسنگی شدید و مداوم مواجه نشده اند، معمولا اثرات آن را ناچیز می پندارند و غذا را چیزی کم اهمیت می دانند.

اگر نیازی برتری بر آنان چیره شود، ممکن است خود را در وضعیتی ببینند که از ارضای نیاز اساسی تر محروم بمانند. البته ممکن است پس از مدتی محرومیت از نیازهای اساسی تر، مجددا نمایل پیدا کنند تا بین این نیاز اساسی تر و آن نیاز برتر ارزشیابی کنند تا ببینند کدام نیاز بر آنها غالبتر می شود. مثلا فردی که برای احترام خود شغلش را ترک می کند، ممکن است در صورت مواجه شدن با فقر و ناامیدی، راغب گردد که حتی در صورت از دست دادن حرمت و احترام خود شغل سابقش را بازیابد.

۶٫ آگاهانه یا غیرآگاهانه بودن نیازها:

در این نظریه در مورد سلسله مراتب نیازها بر حسب خواستها و تمایلات آگاهانه سخن گفته است. منظور آن است که اگر شخصی از ارضای دو نیاز محروم گردد، از بین این دو نیاز خواستار ارضای نیازی است که اساسی تر است. در حالی که برای رفتار ، عوامل تعیین کننده ی بسیاری، سوای نیازها و تمایلات وجود دارد.

۷٫ آرمانها، ارزشها و باورهای عالی اجتماعی:

مهمتر از همه این موارد استثنا، نیازهایی وجود دارد که به آرمانها، ارزشها و باورهای عالی اجتماعی و نظایر آن مربوط می شود. به همین دلیل وجود چنین باورها و ارزشهایی است که افراد شهید می شوند و همه چیز خود را فدای آرمان یا ارزشی خاص می کنند.

استثنائات در نظریه مازلو

بیشتر بخوانید:  قهرمانان بی شنل : برنده های واقعی

۸٫ نیازهای الهی در مومنین و موحدان:

افراد زمانی مبادرت به انجام عملی خاص می کنند که انتظار تحقق نتیجه ی معینی داشته باشند. حال اگر فرد نیازهای اولیه جسمانی وی ارضا نشده باشد، تحت تاثیر باور و نگرشی توحیدی، رفع این نیاز را فقط منوط به اراده ی حق تعالی بداند، در این صورت سازوکار متداول ارضای نیاز نمی تواند موجب انگیزش وی شود. چنین فردی روزی خود، امنیت خود، نیاز به محبت، عزت نفس و شکوفایی استعدادها را صرفا وابسته به تجلی اسماء الهی رزاق، حفیظ، محب، عزیز و محیط و اعلی می داند.

چنین فردی ارضای نیاز خود را فقط در صورت اجابت خداوند منان ممکن می داند. فردی با این نگرش، باور نمی کند که رزق و روزیش در گرو درآمد ماهیانه، امنیتش در گرو خشنودی رییس یا مقررات حمایتی استخدام، نیازش به محبت در گرو جلوه های ناپایدار محبت دنیوی، عزت نفسش در گرو توانایی محدود خود است.  بنابراین همه ی نیازهای آنها جای خود را به نیاز و نگرانی دیگری می دهند که همان نیاز به کسب رضایت حق تعالی است. چنین افرادی در صورتی دچار اضطراب و نگرانی میشوند که احساس کنند در این راه کوتاهی کرده اند.

استثنائات در نظریه مازلو

با گوشی اسکن کنید
"یک ستاره""دو ستاره""سه ستاره""چهار ستاره""پنج ستاره!"

اولین امتیاز را شما بدهید
Loading...

نویسندگان:

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz