آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور - بهینگی

آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور

اشتراک گذاری :
آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور

مهندسی ارزش مبحثی است که در چند سال گذشته پیرامون روش انجام پروژه های مختلف در ایران مطرح شده است. گرچه سابقە این بحث در جهان به چندین دهە پیش می رسد. در ایران این بحث به صورت جدی از اواخر دهە هفتاد شمسی مطرح شده است و در این چند سال مطالعاتی با عنوان مهندسی ارزش در برخی از پروژه ها از جمله در حوزه های نفت، گاز، پتروشیمی، راه، و نیرو انجام شده است. در ادامه مطلب به شرح این موضوع مهم می پردازیم.

مهندسی ارزش

مهندسی ارزش روشی است مبتنی بر تفکر خلاق و نوآوری که با بهره گیری از فنونی شناخته شده، چون تحلیل هزینه ها و کار گروهی، به دنبال یافتن راهکارهایی برای دستیابی به اهداف عملکردی با حداقل هزینه و حداکثر کیفیت است. فلسفۀ اصلی مهندسی ارزش، بر این باور است که برای انجام هر کاری همواره راه حل بهتری وجود دارد. ساختار این روش مبتنی بر شناسایی و حذف بخشهایی از پروژه است که کارآیی شان کم، هزینه های غیرضروریشان بالا و کیفیتشان نامطلوب است.

مهندسی ارزش را میتوان مجموعه ای از روشهای مدیریتی برای بازنگری و تحلیل اجزای کار و استفاده از خلاقیت ها و روشهای تحلیل سیستمی برای بهینه سازی طرح دانست. بررسی نتایج حاصل از کاربرد مهندسی ارزش نشان می دهد که صرفه جویی بسیاری در بخشهای متفاوت، مخصوصا در پروژه های زیربنایی و سرمایه گذاری در بخشهای صنعت، عمران، و خدمات دارد.

مهندسی ارزش، همانند دیگر روشهای کاهش هزینه یا بهبود کیفیت، مبتنی بر مجموعه ای از پایه ها، قواعد و اصول تعیین کننده است که آن را از سایر روشها متمایز می کند. شناخت مشکلات و موانع اجرایی مرتبط با مبانی مهندسی ارزش می تواند نقشی مهم در بهبود اجرای مهندسی ارزش و نتایج حاصل داشته باشد. بر اساس تعریف انجمن بین المللی مهندسی ارزش، محورهای اصلی فرآیند مهندسی ارزش عبارتند از:

  • رویکرد کارکرد گرا (تحلیل کارکردها)
  • فرآیند نظام مند
  • خلاقیت
  • کار گروهی
بیشتر بخوانید:  مهندسی ارزش و مراحل اجرای آن

آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشوررویکرد کاکرد گرا

تحلیل کارکرد قلب متدولوژی ارزش و پیش نیاز اصلی مطالعات مهندسی ارزش است. این مرحله اساسی ترین وجه تمایز متدولوژی ارزش از سایر روشهای بهبود است. کارکرد را میتوان، هدف اصلی از طرح موضوع و علت اصلی به کارگیری و خرید کالا و خدمات دانست. کارکرد معادل نقش و وظیفە اصلی هر زیرسیستم در کل سیستم است. شناخت و تحلیل کارکردها، نقشی اساسی در موفقیت مطالعات ارزش ایفا می کند.

تحلیل کارکرد امکان شناخت کافی و عمیق از سیستم را فراهم می آورد. از این منظر تحلیل کارکرد یک ابزار توانا و سودمند برای تحلیل و بهبود فرآیندها و موضوعات به شمار می رود. تحلیل کارکرد حتی فراتر از گامی در مهندسی ارزش است و میتوان آن را شگردی عمومی در تحلیل و طراحی سیستم دانست. مثلا کارکردهای نمای ساختمان را میتوان ایجاد زیبایی، محافظت دیوارهای
خارجی از فرسایش، و مواردی از این قبیل دانست و کارکردهای بازشوی شیشه ای را محافظت فضا از گرد و غبار و عوامل خارجی، عبور نور، امکان دید، ایجاد منظر زیبا، ارتباط با بیرون و مانند آن. در مثال نمای ساختمان میتوان با خلاقیت نمای ساختمان را چنان انتخاب کرد که ضمن ایفای نقش زیباکنندگی و محافظت دیوارها هزینه کمتری ایجاد کند.

فرآیند نظام مند

ویژگی دوم مهندسی ارزش، فرآیند محوری، ساختاریافتگی، و نظام مندی آن است. در این فرآیند مراحل کار به ترتیب از ابتدا تا انتها مشخص شده است و ترتیبشان به گونه ای است که خروجی هر مرحله، ورودی مرحلە بعدی می شود. شکل استاندارد فرآیند مهندسی ارزش شامل برنامە کاری مهندسی ارزش متشکل از سه مرحلە پیش مطالعه، مطالعه ارزش و مطالعات تکمیلی است. این فرآیند رویه ای سیستماتیک و چهارچوبی برای به انجام رساندن وظایف تعیین شده در مهندسی ارزش است، به گونه ای که کلیە ویژگیهای لازم برای اینکه متدولوژی شمرده شود و ساختاریافته باشد در آن هست.آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور

دقت و صحت انجام مهندسی ارزش در گرو پیروی کامل از برنامە کاری آن است. طبیعی است که در چنین فرآیندی، کیفیت هر مرحله بر مرحلە دیگر تاثیر می گذارد و هر گونه ضعف و مشکلی در یک قسمت کل فرآیند را تحت تاثیر قرار می دهد.

خلاقیت

دیگر ویژگی بارز فرآیند مهندسی ارزش نگرش جدید به موضوعات با تأکید بر خلاقیت و ایده پروری است. هدف مرحلە خلاقیت تلاش خلاق برای تولید ایده ها و پیشنهادهای فراوان، بدون توجه به محدودیتهای ناشی از عادتهای ذهنی، سنتها، گرایشهای منفی، محدودیتهای فرضی و الزامات تحمیلی است. مفهوم خلاقیت در روش مهندسی ارزش با این مفهوم در سایر روشها تفاوت بارزی ندارد. تنها مورد تفاوت آنها در این است که ایجاد خلاقیت در مهندسی ارزش مبتنی بر کار گروهی و هم افزایی منتج از آن است.

بیشتر بخوانید:  خلاقیت و نوآوری

هدف از این مرحله، تولید انبوه ایده هاست، بدون قضاوت پیرامونشان. برای رسیدن به این مقصود مجموعه ای از روشها را، که برای همین منظور طراحی شده اند، به کار می برند. ارزیابی کیفیت پیشنهادهای منتج از خلاقیت در مراحل بعدی انجا م می شود. خلاقیت در مسائلی که ماهیت مفهومی و کیفی دارند از کاربرد و مصادیق عینی بیشتری برخوردار است، مثلا مکانیابی ساختمانها در مجتمعی با ساختمانها و کاربری های متفاوت و ارتباطات بین بخشی با اهمیتهای متفاوت. همچنین، مواردی از خلاقیت مهندسی ارزش را میتوان در ایجاد امکان نگرش نو به مسائل و عرضە تعریف جدید از آنها و یافتن راه حل جدید برایشان جستجو کرد.

کار گروهی

ویژگی دیگر فرآیند مهندسی ارزش کار گروهی است که به عنوان یکی از مشخصه های مهم مهندسی ارزش، آن را از سایر روشهای بهبود متمایز می کند. مهندسی ارزش بیش از بیشتر دیگر روشهای بهبود به کار گروهی وابسته است. کارگروهی سبب می شود تا عوامل مختلف حاضر در فرآیند مطالعات مهندسی ارزش، به صورت یک گروه منسجم و با رعایت اصول و قواعد کار گروهی، برای رسیدن به اهداف پروژه با یکدیگر همفکری و تعامل داشته باشند. لازم است همە افراد الزامات و ویژگیهای کار گروهی را درک کنند تا بتوانند در مسیر انجام فعالیتهای مختلف مراحل مهندسی ارزش به درستی عمل کنند و به اهداف هر مرحله دست یابند. بدون انجام کار تیمی امکان رسیدن به نتیجە مطلوب از این روش وجود ندارد.آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور

از میان چهار عامل فوق، رویکرد کارکرد گرا اهمیت بیشتری دارد، به همین سبب است که تمامی صاحب نظران مهندسی ارزش آن را قلب مهندسی ارزش نامیده اند. بعد از این مورد، خلاقیت و کار گروهی اهمیت نسبتا بیشتری دارند. فرآیند خلاقیت اثربخش در بستر کار گروهی رخ می دهد پس هر گونه ضعفی در هر یک از این بخشها، تاثیر منفی بسیاری بر کیفیت نتایج مهندسی ارزش خواهد داشت. در مقام مقایسه میتوان گفت که این چهار زمینه به مثابە چهار ستون برای برپایی ساختمانی با شرایط مناسب است که با حذف یکی از آنها، ماهیت کل ساختمان دگرگون می شود، هر چند شاید ساختمان به کل فرو نریزد.

در این مطلب برای بررسی میزان انطباق تجارب پروژه های داخل کشور با فرایند مهندسی ارزش در چند سال اخیر از پژوهش احد نظری و سعید رکوعی استفاده شده است.

اصل مقاله را می توانید از این آدرس دانلود کنید.

فرضیه های مورد بررسی پژوهش

  • میزان انطباق مطالعات مهندســی ارزش پروژه هــا در ایران با روش اســتاندارد مهندسی ارزش چه اندازه است؟
  • در مطالعــات مهندســی ارزش بــه چه میزان بــه تحلیل کارکردهــا و هزینه ها می پردازند؟
  • تعهد عوامل پروژه بــه کار گروهی، در حــین و پس از انجام مهندســی ارزش، چگونه است؟

ابزار پژوهش

  • منابع کتابخانه ای مرتبط با مباحث مهندسی ارزش
  • طراحی پرسشنامه ساختارمند بر اساس یافته های کتابخانه ای و تجربیات عملی با استفاده از نظرات کارشناسان مجرب حوزه مهندسی ارزش

نکات مهمی در تجارب مهندسی ارزش پروژه های داخل کشور وجود دارد، از جمله آنها میتوان گفت:

با وجود اینکه سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور برای مهندسی ارزش دستورالعمل هایی را تدوین کرده، به دلیل نو بودن این موضوع هنوز قوانین و آیین نامه های جامعی در این حوزه تهیه نشده و ضعف در این مورد وجود دارد.

علاوه بر این به دلیل ناآشنا بودن نیروی انسانی پروژه ها با مباحث مهندسی ارزش، اشکالاتی در نوع مطالعه ارزش و تبعیت آنها از مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشور وجود دارد.

جامعه آماری

جامعه آماری این پژوهش شرکت های مجری مطالعات مهندسی ارزش در ایران، سازمان های کارفرمایی و اعضای انجمن مهندسی ارزش ایران بودند که از میان آنها فهرستی از کارشناسان مهندسی ارزش به عنوان نمونه تهیه شد.

یافته های پژوهش

آسیب شناسی فرآیند مهندسی ارزش در پروژه های داخل کشورآسیب های مرتبط با رویکرد کارکرد گرا

براساس تجارب موجود، در بعضی از کارگاه های مهندسی ارزش که در ایران برگزار می شود، تعدادی از مراحل مهندسی ارزش به دلایلی چون کمبود وقت، نبود اطلاعات، عدم آگاهی پرسنل، عدم توجه به روش کار و … از برنامه کارگاه مهندسی ارزش حذف می شود. به عبارتی چنان که شایسته است این مباحث انجام نمی گیرد.

آسیب های مرتبط با فرآیند نظام مند

مهندسی ارزش شامل سه مرحله پیش مطالعه، مطالعه ارزش و مطالعه تکمیلی (پیگیری نتایج) است، اما غالبا تصور می شود که تنها مطالعه مهندسی ارزش (کارگاه اصلی) را در بر می گیرد. به همین دلیل در اکثر پروژه ها، مرحله اول که تعیین کننده مسیر انجام مطالعه مهندسی ارزش است، آن طور که باید انجام نمی گیرد. علاوه بر آن ممکن است سومین گام مهندسی ارزش یا مرحله مطالعات تکمیلی که نتایج مهندسی ارزش در آن مشخص می شود به درستی پیگیری نشود، این عامل به دلیل محدودیت مدت قرارداد مشاور مهندسی ارزش (مدت قرارداد تا زمان مرحله دوم یا کارگاه اصلی) به وجود می آید.

آسیب های مرتبط با مرحله خلاقیت

خلاقیت از محورهای اصلی در فرآیند مهندسی ارزش است. اگر خلاقیت جدی گرفته نشود و زمینه پیدایش آن فراهم نشود، کیفیت کارگاه مهندسی کاهش می یابد. وقتی خلاقیت وجود داشته باشد، میزان اجرایی شدن نتایج مطالعات مهندسی ارزش وضعیت مطلوبی خواهد داشت.

بیشتر بخوانید:  ترکیب برونگرا و درونگرا در کار تیمی

آسیب های مرتبط با کار گروهی

مهمترین آسیب مهندسی ارزش در این بخش از کار است که بر سایر مراحل تاثیر می گذارد. افراد نمی توانند دانش خود را به آسانی در گروه نشان دهند ضمن اینکه در فرهنگ کاری پروژه ها راه حل های جدید به سختی توسط همه اعضا پذیرفته می شود و این باعث می شود روش های طراحی و اجرای پروژه ها انعطاف پذیری و پویایی کافی را نداشته باشند و روش های نوین به سختی وارد مرحله اجرای پروژه ها شود.

برای بررسی آسیب های مرتبط با کار گروهی مهندسی ارزش، دو دیدگاه حائز اهمیت وجود دارد:

  • حضور عوامل پروژه در کارگاه های مهندسی ارزش: عدم حضور عوامل مهمی مانند مشاور و پیمانکار می تواند نقش مهمی در ناکامی مهندسی ارزش و حصول نتایج آن داشته باشد.
  • تعهد همه گروه های شرکت کننده به پیگیری نتایج: میزان پیگیری نتایج کارگاه مهندسی ارزش به نوعی نشان دهنده تعهد به کار گروهی و نتایج آن است.

پیشنهادات

مقاله حاضر موارد زیر را به عنوان پیشنهاداتی برای بهبود روند مهندسی ارزش  در ایران بیان می کند:

  • برگزاری دوره های آموزشی برای تمرین کار گروهی و خلاقیت و نوآوری
  • ایجاد انگیزش های مادی و معنوی برای تعامل بیشتر، خلاقیت و حضور قوی و موثر اعضای کار گروه در مطالعات مهندسی ارزش
  • بومی سازی و سازگار کردن فرآیند مهندسی ارزش با فرهنگ سازمانهای پروژە کار کشور؛ شناسایی بخشهای غیرقابل انعطاف در مهندسی ارزش و آموزش برای تقویت و عملیاتی کردن فرآیند مهندسی ارزش منطبق با فرهنگ کاری کشور
  • ممیزی میزان تبعیت و پیروی از فرآیند مطالعات مهندسی ارزش پس از انجام مطالعات مهندسی ارزش
  • ایجاد الزامات قراردادی برای مشارکت فعال مهندس مشاور و پیمانکار در مطالعات مهندسی ارزش
  • مستندسازی تجارب
  • ایجاد امکان استفاده از فناوری اطلاعات
  • استفاده از گروه مشاور مهندسی ارزش با صلاحیت و مجرب از طریق ایجاد رویه های احراز صلاحیت سختگیرانه و متقابلا اصلاح ساز و کار پرداخت به مشاور مهندس ارزش
با گوشی اسکن کنید
"یک ستاره""دو ستاره""سه ستاره""چهار ستاره""پنج ستاره!"

اولین امتیاز را شما بدهید
Loading...

نویسندگان:
ترتیب پیشنهادی بهینگی برای :

دیدگاه بگذارید

اولین نفری باشید که دیدگاه میگذارد

به من اطلاع بده
avatar
wpDiscuz